O PIVI                   AKTIVNOSTI             FOTO GALERIJA              PIVLJANI                   KALENDAR  
     

 

 

 

PIVA

Piva se, u pisanim dokumentima, prvi put pominje u Ljetopisu popa Dukljanina, za koji većina istoričara smatra da potiče iz dvanaestog vijeka.

Piva je predio u sjeverozapadnom dijelu Crne Gore u slivu Pive, Tare i Komarnice, između planina Durmitora, Maglića, Vlasulje, Golije i Vojnika. To je ovalna (elipsasta) udolina, čija duža osa (oko 55 km) ima pravac jug - sjever: Brezna - Šćepan Polje, a kraća (oko 30 km) zapad - istok: Vlasulja - Prutaš. Pripada zoni karsnih oblasti. Područje na desnoj strani Komarnice i Pive je bezvodno, dok su sela u njenom jugozapadnom dijelu, prema Gacku, bogata izvorima.

Kroz Pivu protiču rijeke Komarnica, Piva i Vrbnica, dok je pogranična rijeka Tara. Komarnica dolazi iz Drobnjaka, od Poljane komarske gdje joj je izvor. Piva izvire iz dva jaka izvora-oka (Velikog i Malog) nedaleko od mjesta gdje je podignut Pivski manastir, ispod zaseoka Sinjca. Od izvora do Sastavaka, gdje se spaja sa Komarnicom (oko 2 km), teče kao Sinjac, a od Sastavaka pa dalje (32,5 km) kao Piva. Piva se u Šćepan Polju sastaje sa Tarom i prave Drinu. Kanjoni tih rijeka su vrlo duboki i nerijetko uklesani u stenoviti teren, tako da predstavljaju prirodnu atrakciju svjetskog značaja. Tara je čak upisana i u spisak prirodnih retkosti Uneska. Dobar dio kanjona Pive i Komarnice potopljen je akumulacijom Pivskog jezera, formiranom 1975. godine, nakon podizanja lučne brane (220 m) u kanjonu Pive ispod sela Mratinja. Na području Pive ima i nekoliko jezera: Trnovačko, Stabanjska i Škrčko, koje turisti rado posjećuju, kao što rado splavare Tarom.

Klima je u Pivi kontinentalna, u Župi je znatno blaža nego u Planini pivskoj. Formiranjem vještačkog jezera znatno je izmijenjen izgled, dijelom i klimatske karakteristike Pive.

Kroz Pivu prolazi magistralni put Nikšić – Sarajevo, koji predstavlja najznačajniju saobraćajnicu i vezu Pive sa svijetom. Osim ovoga, izgrađeno je više lokalnih puteva, koja povezuju skoro sva pivska sela.

Iako je relativno mala, Piva ima bogatu i dosta osobenu istoriju. Naseobine su ovdje postojale još u paleolitu. Sedamdesetih godina prošlog vijeka arheološki je istraživana pećina Odmut, na ušću Vrbnice u Pivu. Tu je otkriveno osam kulturnih slojeva praistorijskog čovjeka. Najdonji je, kako se pretpostavlja, nastao šest hiljada godina prije nove ere. Tu su pronađeni i predmeti od kosti i jelenskih rogova sa dobro očuvanim tragovima umjetničkog oblikovanja. Pored Crvene stijene u Banjanima, ovo je najstarije otkriveno ljudsko stanište u Crnoj Gori sa tragovima drevne umjetnosti.

Ne zna se tačno kada je slovenski živalj naselio uvale oko pivskih rijeka, ali se misli da je to bilo u sedmom i osmom vijeku. U doba države Duklje, Piva je krajem X vijeka činila jednu od njenih župa. Padom Duklje pod Rašku, u XII vijeku, Piva je ušla u sastav države srpskog vladara Stefana Nemanje. Nakon raspada velikog srpskog carstva u drugoj polovini XIV vijeka, Piva prvo ulazi u sastav Bosanske države, a zatim novoformirane Hercegovine. U doba Hercega Stjepana, početkom XV vijeka, Piva doživljava znatan ekonomski i kulturni razvoj. Tada je i prestonica Hercegovine bila u Pivi, u gradu Sokolu, iznad sastavaka rijeka Pive i Tare.

U doba Turaka, Piva je uspjela da u znatnoj mjeri očuva plemensku autonomiju. Turci nijesu imali pravo da po Pivi uspostavljaju svoj feudalni sistem. Stanovništvo Pive je za sve to vrijeme ostalo u statusu slobodnih seljaka. Plemenskog starješinu, vojvodu, koga je birao opšteplemenski zbor, potvrđivao je sam turski sultan posebnim ukazom – fermanom. I sela su takođe imala organe lokalne samouprave – seoske zborove i knezove. Poreske obaveze prema turskim vlastima bile su znatno lakše nego u ostalim krajevima pod turskom okupacijom. I pored toga, pohare pivskog stanovništva od strane Turaka nijesu bile rijetkost. Stoga su se Pivljani, sa ostalim hercegovačkim plemenima, često dizali na oružje, osobito u doba Kandijskog i Morejskog rata (XVII vijek). Iz toga vremena potiče i najpoznatija istorijska ličnost Pive – Bajo (Nikolić) Pivljanin, u narodnom predanju poznat kao Bajo Pivljanin. Učestvovao je u mnogim ratovima protiv Turaka na strani Venecije, kao slavom ovjenčani uskok i četovođa. Poginuo je 1685. godine braneći od Turaka Cetinje, a njegovu herojsku smrt opjevao je Njegoš:

Soko Bajo su trides' zmajeva,

Mrijet neće dok svijeta traje.

Oslobodilačkim ratovima (1876-1878), Piva se oslobađa turske vlasti. Od Berlinskog kongresa 1878. godine ulazi u sastav Crne Gore. Danas Piva čini jednu od ukupno 21 crnogorske opštine, opštinu Plužine.

Pivski manastir i ostali spomenici

Pivski manastir sa crkvom Uspenja Bogorodice je najmonumentalniji hram nastao u doba turske dominacije u nas. Crkva Uspenja Bogorodice podignuta je zaslugom hercegovačkog mitropolita, potom patrijarha srpskog, Savatija 1573 - 1586. godine, o čemu podrobno govori natpis nad glavnim vratima naosa, i to na mjestu ranijeg hrama. Razlog tome je što su Turci fermanom zabranjivali podizanje novih crkava, ali su dozvoljavali obnovu postojećih. Ovaj uslov je često korišćen da se izgrade novi hramovi, veći od starih, što je slučaj i sa Pivskim manastirom. Od svog osnivanja Manastir je bio važan vjerski i kulturni centar Pive i stare Hercegovine, čije starjenšinstvo je stalno hrabrilo i podržavalo borbu za oslobođenje od Turaka. Stoga je Manastir doživio više turskih zuluma. Zadnji veliki požar koji ga je jako oštetio bio je 1795. godine.

Prilikom izgradnje HE "Piva" i stvaranja akumulacionog jezera, Pivski manastir je morao biti izmješten na udaljenost od 2 km, u zaselak Sinjac. Poduhvat je bio izuzetno složen, s obzirom na to da je riječ o monumentalnom hramu, čija je unutrašnjost islikana sa oko 1260 m2 živopisa. Nakon obimnih stručnih istraživanja skinute su freske, crkva je demontirana, prenesena na novu lokaciju i ponovo ozidana istim kamenim materijalom i redosljedom,uz konstruktivna ojačanja. Nakon ovih radova, na zidove i svodove crkve iznova je vraćen živopis. Radovi su trajali punih 12 godina ( 1969-1982).

Riznica Pivskog manastira je jedna od najbogatijih u Crnoj Gori. Sastavljena je od dragocjenih zbirki starih rukopisnih i štampanih knjiga, metalnih obrednih predmeta, zavjetnih darova, tekstila i ikona, koje su naslikali čuveni majstori iz toga doba Longin, Kozma i drugi.

U skrovitim i šumovitim rječnim uvalama, ali i po izdignutim površima je mnoštvo i drugih spomenika kulture. Među starim crkvama najznačajnija je ona u selu Orahu, potom obnovljeni prestoni manastir Sv. Jovana Krstitelja iz doba Hercega Stjepana u Zagrađu iznad Šćepan Polja. Otkriveni su i ostaci monumentalnog manastira Sv. mučenika Stefana, takođe na Šćepan Polju. Postoje ostaci više starih srednjovjekovnih gradova i utvrda, kao što su grad Soko, prestonica Hercega Stjepana, iznad Šćepan Polja, Tabangrad u selu Stabnima, Vranjača ispod Goranska. Širom Pive očuvane su čitave nekropole srednjovjekovnih nadgrobnih spomenika – stećaka. Po nekim selima primjećuju se i stare ilirske nadgrobne humke – gomile, ali one još nijesu arheološki istraživane.

* * *

Piva, sa svojim riječnim kanjonima, klisurama i planinama, raznovrsnom listopadnom i četinarskom šumom, endemskim i ljekovitim biljem i šumskim plodovima, čini jedinstvenu i atraktivnu prirodnu cjelinu. Rijeke i jezera Pive su naseljene ribom (pastrmka, lipljen, mladica), pogodnom za sportski ribolov. Lovci u Pivi mogu da budu zadovoljni brojnom divljači, kao što su: srne, divokoze, zečeve, medvjede, kune, vidre, lisice, vukove, jarebice, tetrijebe... Na mnogim katunima tokom ljeta pasu stada ovaca i krava, od čijeg se mlijeka spravljaju izvanredni autohtoni mlječni proizvodi: pivski skorup i posni tvrdi sir (prljo), punomasni i meki sir, kiselo mlijeko, grušavina (jardum)... Poznata je i pivska jagnjetina i sušena ovčetina i govedina.

Pivljani se tradicionalno okupljaju u određene vjerske praznike: 2. avgusta (Ilin dan) na Trsi i Muratovici; 28. avgusta (Velika Gospojina) kod Pivskog manastira; 11. septembra (Jovanjdan) u Borkovićima i 21. septembra (Mala Gospojina) u Orahu. Na ovim svečanostima – vašarima zabava omladine je zasnovana na izvornom fokloru (pjesmama i igrama), sportskom nadmetanju i običajima.

Na izvoru Pive, a potom kod preseljenog Pivskog manastira i u Plužinama, u julu, održavaju se tradicionalni književni susreti pod nazivom ''Pjesnička riječ na izvoru Pive''.

Piva je, sa svojim prirodnim ljepotama, bogatstvom kulturnog i etno nasljeđa i izvanrednom i atraktivnom florom i faunom, raj za turiste i sportske lovce i ribolovce.